دانش آموزان کم توان ذهنی

پژوهشهای انجام شده پیرامون کودکان کم توان ذهنی

اختلال نقص توجه

مقدمه :

با بررسی پیشینه بروز تعریف نارسایی توجه /بیش فعالی ملاحظه می شود که اولین نشانه های این اختلال در دومین ویرایش راهنمایی تشخیصی و آماری اختلالات روانی که در سال 1968 منتشر شد دیده می شود . در این راهنما بیش فعالی به عنوان یکی از علائم رفتاری نارسائی کارکرد مغز مطرح شد . در سومین ویرایش راهنمایی تشخیصی و آماری اختلالات روانی که در سال 1980 منتشر شد شش علامت رفتاری بیش فعالی ، بی قراری ، تکانشگری ، حواس پرتی و فراخنای توجه کوتاه به طور رسمی برای اختلال نارسایی توجه بیش فعالی مطرح شد ( هالاهان و کاخمن ، 2003 )

امروز ، اغلب متخصصان از تعریف راهنمایی تشخیصی و روانی اختلالات روانی برای شناسایی و تعریف اختلال نارسایی توجه / بیش فعالی استفاده می کنند. براساس این راهنما ، ویژگی اساسی و مهم این اختلال الگوی مداوم بی توجهی و یا بیش فعالی – تکانشگری است که نسبت به افراد عادی که در همان سطح از رشد قرار دارند با فراوانی و شدت بیشتری رخ می دهد (انجمن روان پزشکی آمریکا ، 2000 ) شیوع اختلال نارسایی توجه / بیش فعالی در کودکان سنین مدرسه سه تا هفت درصد تخمین زده می شود ولی به طور کلی میزان شیوع اختلال بسته به جامعه آماری ، شیوه جمع آوری اطلاعات و ابراز اندازه گیری متفاوت است .

در ارتباط با شیوع این اختلال در بزرگسالان و نوجوانان اطلاعات اندکی در دست است ، اما بطور کلی 30 تا 70 درصد از کودکان دارای اختلال نارسایی توجه / بیش فعالی ، علائم این اختلال را در بزرگسالی هم از خود نشان می دهد (موسسه ملی ، بهداشت روان ، 2008 )

اختلال نارسایی توجه /بیش فعالی ، اختلال روان پزشکی پیچیده ای است که نه تنها خود فرد ، بلکه کل نظام خانواده را تحت تاثیر قرار می دهد و هر نظام خانوادگی باید بتواند خود را با این اختلال سازگار نماید تا متعال و پایدار بماند( اورت و اورت ، 1999 )

دامنه ی این سازگاری خیلی گسترده است و همه ی اعضای خانواده را تحت تاثیر قرار می دهد اختلال نارسایی توجه /بیش فعالی در دوره های مختلف رشد و تحول فرد مبتلا تاثیرات مختلفی بر خانواده دارد.

 

تعریف :

اختلال نقص توجه / بیش فعالی اختلالی است که پر تحرکی ، بی توجهی و رفتارهای ناگهانی بیشتر و شدیدتر از کودکان دیگر وجود دارد 3 تا 5 درصد کودکان مبتلا به این اختلال هستند . و در پسرها شایع تر است ممکن است در بعضی بیشتر علائم پر تحرکی در رفتارهای ناگهانی و درگروهی علائم بی توجهی بیشتر دیده شود کودکانیکه که دچار نقص توجه هستند مرتکب اشتباهات نسنجیده ای می شوند. در حفظ توجه هنگام کار و بازی هر دو مشکل دارد به نظر می رسد حتی هنگامی که رو در رو با او صحبت می شود  بر طرف مقابل گوش نمی دهد فراموشکار است اغلب چیز گم می کند و به راحتی حواسش پرت می شود. انجام کارها تا آخر مشکل و در مرتب کردن کارهایش دشواری دارد این علائم قبل از 7 سالگی شروع می شود ولی اغلب در دوران مدرسه مشکلات جدی ایجاد می گردد.

سبب شناسی :

عوامل سببی بسیار متنوعی برای اختلال ADHD مطرح شده با وجود این ، هیچ متغیری را به تنهایی نمی توان عامل تکوین و پیدایش آن دانست ، در حقیقت ممکن است محتاط ترین راه ، آن باشد که ADHD را مسیر مشترک و نهایی برخی رویدادهای سبب شناسی احتمالی دانست که بیشتر شبیه عقب ماندگی ذهنی یا ناتواناییهای رشد است. (بارکلی، 1988 ) به طور کلی متغیرهای عمده سببی را که شناسایی شده اند می توان تحت عنوان عوامل عصبی ، واکنشهای سمی ، عوامل زیستی و عوامل محیطی مقوله بندی کرد ( آناستوپلوس و بارکلی ، 1988 )

اختلال نارسایی توجه / بیش فعالی در خانواده با ضریب 5 -3 در بستگان درجه اول جمع می شود. مطالعات توأم ، ارث پذیری قابل توجهی از طریق عوامل ژنتیکی را نشان داده اند که 65 تا 90 درصد تنوع زیست محیطی در مردم را شامل می شود ، ارث پذیری زیاد ، نباید با جبر ژنتیکی اشتباه گرفته شود و در مشاوره دادن به خانواده ها درباره ی علت باید احتیاط کرد.

مطالعات ژنتیکی مولکولی به روابطی بین تنوع ژن های گیرنده -

دوپامین4 DRD47 Repeatallete , 5 DRD5 148 bp-allele

و انتقال دهنده دوپامین (DATllo – repoatallele) دست یافته اند در حالی که (DATllo – repeat allele)  با افزایش انتقال دهنده در ارتباط است به نظر می رسد که گیرنده ای را رمزگذاری کند که به دوپامین حساسیت کمی دارد.

شواهد اولیه تاثیرهای سبب شناسی ژن های گیرنده 5-HT(IB),DRDI چنین ریختی Taqi هیدروکسیلاز دوپامین بتاوژن SNAP-25 که در تنظیم انتشار فرستنده عصبی دخالت دارد را نشان می دهد.

عوامل محیطی از جمله عوارض بیش و پس از زایمان ، کمبود وزن تولد ، قرار داشتن در معرض بنزودیازئین ها ، الکل یا نیکوتین و بیماری ها و صدمات مغزی در ارتباط است . محرومیت اولیه و شدید ، پرورش در بیمارستان ، واکنش ، مخصوص  به غذا و قرار داشتن در معرض سرب نیز به عنوان عوامل مهم شناخته می شوند . کیفیت روابط در خانواده و مدرسه به عنوان عوامل محافظ و نگهدارنده شناخته می شوند.

به عنوان نمونه بر روی افزودنیهای غذایی ، قند ، سرب به عنوان سم یا حساسیتهای محیطی موثر در ایجاد ADHD تحقیقات گسترده ای انجام شده است در واقع فینگلد )1975 ( فرض را بر آن دانست که تعداد زیادی از کودکان مبتلا در اثر حساسیت به افزودنیهای غذایی مبتلا رنگهای مصنوعی این اختلال را ظاهر می سازد . به اعتقاد او و دیگران حذف این افزودنیها از برنامه غذایی کودک به طور موثری آسیب شناسی ADHD را در این کودکان کاهش می دهد برخی مطالعات کنترل شده این موضوع را مورد بررسی قرار داده اند این مطالعات حاکی از آن بوده اند که برنامه های غذایی در بیشتر موارد بی اثر بوده اند و برای بازنگری به کانرز 1980 ماتزوگیتلمن ، 1981 ادامه شود .

به علل رفتاری یا محیطی ADHD ، کمتر توجه شده است . با وجود این مدارک موجود حاکی از نقش و حدود این عوامل است فرضیه ویکس و لوداس ( 1997 ) مطمئناً مادران کودکان مبتلا به ADHD امر و نهی ها و عبارات منفی بیشتری به کار می برند. هر چند که به نظر می رسد این امر تا حدی به لحاظ و مالکیت تکلیف ( تالمیج ، بارکلی ، 1983 ) و سن کودکان باشد ( بارکلی ، کارسون و یولارد ، 1985 ) علاوه بر این به دلیل اینکه تعاملات منفی مادر – کودک هنگامی که کودکان داروهای محرک مصرف می کنند کاهش می یابد . به نظر می رسد که رفتارهای مادر احتمالاً واکنش در مقابل مشکلات رفتاری ADHD است نه اینکه علت عمده ی آن باشد . در مقابل عوامل محیطی نقش مهمی در تعدیل شدت مشکلات کنترل رفتاری دارند. براساس مدارک موجود در نظر می رسد ADHD با عوامل متعدد ارتباط دارد که ممکن است به طور مجزا و یا در ترکیب با یکدیگر باعث شروع نشانه ها شوند . به نظر می رسد که عوامل زیستی ( عصبی – ژنتیک ) در شروع این اختلال در تعداد زیادی از این کودکان مورد مطالعه قرار گرفته نقش مهمی داشته است شاید به بهتر باشد به شیوه مشابه عقب ماندگی ذهنی به ADHD نگاه کنیم به این معنی که اختلال نمود نهایی و مشترک رویدادهای سبب شناسی متعدد است .( آناستویلوس و بارکلی ، 1988 )

به طور خلاصه عوامل متعددی در ایجاد این اختلال نقش دارند. به نظر می رسد علت عمده آن بیشتر به نقص در تکامل سیستم اعصاب مربوط باشد کودکان مبتلا احتمالاً در قسمت هایی از مغز که مسئول توجه تمرکز و تنظیم فعالیت های حرکتی می باشد دچار نقص جزئی هستند توارث ، ژنتیک ، آسیب به سیستم عصبی کودک در جریان حاملگی ،یا پس از زایمان می تواند از جمله عوامل باشد .

نشانه های اختلال :

براساس نظر گلدشتاین و گلدشتاین ( 1990 ) نشانه های این اختلال عبارتند از : بی توجهی برانگیختگی شدید ، فزونکاری ، تکانش گری ، و نابردباری در صورت ازضا نشدن خواسته های خود، کودک بی توجه مترکب اشتباهات نسنجیده ای می شود. در حفظ توجه خود هنگام کار و بازی هر دو مشکل دارد ، به نظر می رسد حتی هنگامی که رودر رو با او صحبت می شود به طرف مقابل گوش نمی دهد انجام کارها را تا آخر دنبال نمی کند و در مرتکب کردن کارهایش دشواری دارد . فراموشکار است و اغلب چیزی گم می کندو به راحتی حواسش پرت می شود.

اسمیت ولوکاسون ( 1995 ) معتقدند این اختلال مبهم و نامشخص است به این معنا که همه کودکانی که مبتلا به اختلال نقص توجه (ADD) تشخیص داده می شوند در کلاس های آموزش ویژه گذاشته نمی شوند ، بعضی از آنان در طبقه کودکان ناتوان در یادگیری قرار می گیرند و عده ای دیگر دچار اختلال های رفتاری ، اختلال های عاطفی یا ناتوانی های دیگر تشخیص داده می شوند.

به اعتقاد گلدشتاین و گلدشتاین ( 1990)معتقد است اختلال منطقی وقوع اختلال نقص توجه تنها حدود 1 تا 2 درصد است این اختلال بیشتر در نواحی با موقعیت اجتماعی ، اقتصادی پایین اتفاق می افتد همچنین در بین پسران نسبت به دختران 5 تا 9 برابر بیشتر مشاهده می شود . هر چند یافته های اخیر مورد تردید قرار گرفته است .

گلدشتاین ،گلدشتاین ( 1990 ) معتقد است کودکان مبتلا به اختلال نقص توجه خجالتی و از نظر اجتماعی منزوی تر هستند و بین دوستانشان خیلی محبوب نیستند و استعداد در ورزش ندارد .

یک سازمان ملی غیر انتفاعی که روی کودکان مبتلا به نقص توجه مطالعه می کنند گزارش کرده است کودکان در صورتی دچار ADD هستند که آرام و قرار ندارد و ول می خورند یا ناآرام به نظر می رسند و نمی توانند سر جای خود بنشینند آرام بازی کنند و نوبت را رعایت نمایند از دستورهاپیروی کنند یا توجه نشان دهند .زیاد حرف می زنند خیلی زود حواسشان پرت می شود. پاسخ سوالی را که آنان نشده است می پرانند یک کار را ناتمام می گذارند و به کار دیگری مشغول می شوند . البته این علائم ممکن است با توجه به مرحله رشدی که کودک در آن قرار دارد و طبیعی باشد و یا ممکن است مشخصه های اختلال یا ناراحتی دیگر باشد که باید به شدت طول مدت دوام نشانه ها و نیز تناسب با الگوی رشد کلی کودک توجه کنیم .

ویژگی تشخیصی براساس DSM-IV

افراد مبتلا به این اختلال که با نشانه های جدی قبل از 7 سالگی آغاز می شود و حداقل در دو زمینه اختلال ایجاد می کند حالت بی توجهی یا بیش فعالی ، تکانشگری نشان می دهد.

بی توجهی با الگوی مشخص می شود که حداقل 6 نشانه زیر را در بر دارد دست کم 6 ماه ادامه می یابد .

1.از روی بی دقتی مرتکب اشتباهاتی می شود یا نمی تواند به جزئیات توجه کند.

2.در حفظ کردن توجه مشکل دارد

3.وقتی با او صحبت می کنند گوش نمی کند.

4.از دستورالعملهای مسئولیتها پیروی نمی کند.

5.در سازمان دادن تکالیف مشکل دارد .

6.از انجام دادن تکالیفش که به تلاش ذهنی مداوم نیاز دارند خودداری می کند.

7.وسایل لازم برای تکالیف را گم می کند.

8.به راحتی حواسش پرت می شود.

9.اغلب فراموشکار است .

شرح و سیر رشدی

بیشتر داده ها دلالت بر این دارند که مشکلات مربوط به خلق و کنترل رفتار کودکان ADHD در سالهای اولیه زندگی آغاز شد و در سراسر عمر ادامه می یابند . و این کودکان به طور شدیدی فعال هستند. و دارای خلق منفی و تغذیه ضعیفی دارند و کودکانیکه که در معرض خط ADHD هستند نابهنجاری جسمانی خفیف زیادی نشان می دهند اکثر کودکانیکه که بعدها تشخیص ADHD دریافت می کنند از 3 سالگی مشکلات قابل توجهی را در زمینه های بیش فعالی ، نافرمانی و فراخنای کوتاه توجه از خود نشان می دهند ثبات رفتار های اضافی کودک ADHD از سالهای پیش دبستانی تا سال اول دبستان به اثبات رسیده است ( کمپیل ، شلایفر و وپس ، 1978 )

در حقیقت در این سال تحصیل مثلاً در 6 سالگی بیش از 90 درصد کودکان به مبتلا به اختلال به وسیله والدین و معلمانشان مشکل دار تشخیص داده می شوند و بسیاری از کودکان مبتلا به این اختلال نشانه های اصلی آن را تا سالهای بعد ظاهر می سازند.

زمانی که کودکان دارای اختلال نارسایی توجه / بیش فعالی از سنین بیش از نوجوانی به نوجوانی وارد می شوند ممکن است نشانه های آن به علت رشد شناختی و بلوغی متفاوت باشد نوجوانان دارای این اختلال اغلب مشکلات رفتاری ، تحصیلی و بین فردی متعددی دارند که متاسفانه به دلیل اینکه تصور می شود این اختلال از بین رفته از آنجایی که فعالیت حرکتی افراطی آنها کاهش یافته اشتباه شناسایی می شوند و این باعث بی تابی پنهان تر و احساس بی قراری درونی می شود نوجوانان دارای اختلال در مقابل مشکلات سلوک ، رفتارهای نافرمانی به مقابله ای و مشکلات تحصیلی شدیداً آسیب پذیر هستند. دختران نوجوان دارای این اختلال احتمال دارد که به دلیل تغییرات هورمونی بلوغ نشانه هایشان بدتر شود و درکنار دیگر مشکلات ، نسبت به همتاهای غیر مبتلای خود ، بیشتر در معرض خطر بارداریهای برنامه ریزی نشده و ناخواسته هستند. نوجوانان دارای اختلال نارسای توجه / بیش فعالی بیشتر احتمال دارد قهوه بخورند و سیگار بکشند احتمالاً به این علت که کافئین و نیکوتین هر دو می توانند برانگیختگی در بخش های کم فعال مغز را افزایش دهند و همچنین دارای تصادفات ترافیکی ، گزارش های سرعت زیاد در مشکلات تحصیلی بیشتری نسبت به همسالانشان هستند کوکس ، مارکل ، کواتچف و هانکین ، 2004 )

 

 

بزرگسالان :

اگر چه شروع اختلال نارسایی توجه / بیش فعالی نمی تواند در بزرگسالی باشد معمولاً تشخیص اختلال پیش از دوران بزرگسالی صورت نمی پذیرد . تشخیص اختلال در بزرگسالان مانند کودکان می تواند یکی از سه نوع زیر باشد . اختلال نارسایی توجه / بیش فعالی بیشتر بیش فعالی – تکانشی اختلال نارسایی توجه / بیش فعالی بیشتر نوع بی توجه یا اختلال نارسایی توجه / بیش فعالی نوع ترکیبی نشانه های بزرگسالانی دارای این اختلال اغلب پیرامون تعامل ، بی نظمی و فراموش کاری – حتی برای انجام فعالیتهای – انگیزه دارند و لذت می برند و احتمال بیشتری دارد که به عنوان احساس تنش یا بی قراری را تجربه کنند. عدم رواداری فشار روانی نا استواری عاطفی و اعتقاد به اجتناب از مهلت های مقرر ، یا فته های همانند تکرار شونده هستند.

درمان :

درمان کودکان و نوجوانان مبتلا به اختلال نارسایی توجه / بیش فعالی چند وجهی است و برای تحقق نیازهای بیمار فردی سازی می شود آموزش بیمار و خانواده که به شرح تشخیص های اختلال نارسایی توجه / بیش فعالی و دوره ی همیشگی آن و گزینه های درمان می پردازد نخستین اقدام است .

1- دارو درمانی :

داروهای محرک: انجمن متخصصان کودکان امریکا و سایر کارشناسان پزشکی استفاده از داروهای محرک را به عنوان اولین قدم درمانی به ویژه زمانی که این اختلال شرایط مناسب برای همایندی با اختلال نافرمانی مقابله ای را نداشته باشد توصیه می کند اما برای تجویز سایر داروها شاید ضروری باشد که به عنوان علائم مشخص اختلال همبود نیز توجه شود . به عنوان مثال داروی آتوموکستین ممکن است برای درمان کمبود توجه / بیش فعالی در دچار اضطراب یا سوء مصرف بهتر باشد . شواهد قابل وجود دارد مبنی بر اینکه متیل فندیت (MPH) و دیگر محرکها به طور قابل ملاحظه ای فرایندهای شناختی و تحصیلی معینی را افزایش می دهند. MPH در آزمونهای آزمایشگاهی عملکرد کودکان در زمینه حفظ توجه ، پاسخ دهی تکانشی یاد آوری کوتاه مدت و یادگیری تداعی را بهبود می بخشد .

داروهای ضد افسردگی: داروهای ضد افسردگی داروی دومی است که برای اختلال نارسایی توجه / بیش فعالی میان نوجوانان و بزرگسالان به کار برده می شود.

و ممکن است در زمان همایندی افسردگی یا فقدان احساس لذت ، بیشتر مورد استفاده قرار گیرد به تازگی ، داروهای غیر محرک (بازدارنده های ریبوتاک نورایی نفرین ) که از نظر ساختار شیمیایی شبیه ضد افسردگی ها هستند بویژه برای درمان اختلال نارسایی توجه / بیش فعالی به بازار و عرضه شده اند.

عوارض جانبی :

متداولترین عوارض جانبی این داروها کاهش اشتها و بی خوابی است عوارض جسمانی (سردرد ) افزایش تنش افزایش ضربان قلب یا فشار خون و ...

درمان دارویی برای زن هایی که دارای اختلال نارسایی توجه / بیش فعالی هستند به دلیل مسائل مربوط به تولید مثل وتاثیر بالقوه ی چرخه قاعدگی بر اثربخشی دارو چالش برانگیزتر است برخی مقالات نشان می دهد داروی درمانی بلند مدت برای کودکان نتایج مطلوبی نشان نمی دهد .و در رابطه با داروهای محرک احتمال آسیب به رشد است. قد این کودکان تقریبا 2 سانتی متر کوتاهتر از همسالان خود در ماههای 24 و 36 است در کل فراوانی و شدت اثرات دارویی ظاهراً بستگی به میزان مصرف دارو دارد که ممکن است با کاهش در میزان مصرف دارو یا به مرور زمان کاهش یابد .

درمان های روانی ، اجتماعی :

نکته مهم دیگر در درمان اختلال کمبود توجه / بیش فعالی به انواع درمان روانی – اجتماعی است که در مدرسه و خانه به عنوان قسمتی از طرح درمان در نظر گرفته می شود.

انجمن روان پزشکی کودکان و نوجوانان آمریکا توصیه می کند در صورت خفیف بودن نشانه های کمبود توجه / بیش فعالی و آسیب وارده سوال برانگیز بودن تشخیص و یا راضی نبودن والدین به استفاده از دارو باید رفتار درمانی به عنوان اولین اقدام در نظر گرفته شود.

مشاوره و آموزش والدین :

یکی از مهمترین عناصر در درمان بیش فعالی کودک و نقص توجه آموزش و مشاوره والدین در مورد ماهیت ، علل ، سیر ، پیش آگهی و درمان این اختلال است .

این مولفه بیشتر موجب بالا بردن آگاهی والدین از اختلال و نوع موقعیتهای عملی زندگی می شود همچنین آموزش والدین می تواند به عنوان یک پیش شرط اساسی برای آموزش اختصاصی در چگونگی برخورد با رفتار کودک عمل کند زیرا توصیه می شود استفاده از برخی شیوه ها به والدین به فهم آنها از کمبودهای خاص کودکانشان (مثلا بی توجهی ) بستگی دارد.

آموزش والدین در کنترل رفتار کودک یک مولفه اساسی در درمان کلی اغلب خانواده های کودکان نقص توجه / بیش فعال است . برنامه های بسیاری در زمینه آموزش والدین وجود دارند که هر یک از نظر فلسفه ،  روش و اثر بخشی با بقیه متفاوت است .

بار کلی ( 1981 ) در ابتدا یک برنامه آموزش والدین را برای استفاده خاص کودکان مبتلا به اختلال نقص توجه / بیش فعالی عرضه کرد. برنامه ای که توسط بار کلی توصیف شد .

بر کنترل رفتار از طریق پیامدهای آن ، و به ویژه ، مولفه های تقویت ، خاموشی ، و تنبیه تاکید دارد . تاکید برنامه بر تطبیق روشهای برخورد والدین با عقاید نظری و عملی موجود مربوط به این اختلال منحصر به فرد است . فرضیه بارزی که در برنامه آموزش داده شد این است که اختلال نقص توجه / بیش فعال به مقدار زیادی یک سبک مزاجی دارای ریشه زیست شناختی است که جوان را مستعد بی توجهی ، تکانشگری ، و بیقراری و نیز ناتوانی در تبعیت از قوانین می کند. بر استفاده از شیوه های انگیزشی – مشوق قوی و تکنیکهای جریمه نیز تاکید می شود و همچنین استفاده از برنامه های مختلف تقویت و تنبیه و به ویژه بر ضرورت پیامدهایی فوری و برنامه های غنی تر تقویت برای کودکان و نیز ثبات در پیامدهایی که در طی زمان درمان توسط مراقبان مختلف ارائه می شود، بسیار تاکید می گردد . آنچه در این روشها آشکار است این فرض است که در خانه باید فضای درمانی ایجاد شود وآشکارتر آنکه ، والدین باید بیاموزند با آنچه احتمالاًًَ یک مشکل مزمن است کنار آیند نه اینکه آن را درمان کنند.

کنترل  رفتار در کلاس و آموزش آموزگاران :

یکی از مشکل زاترین موقعیت برای کودکان اختلال نقص توجه  /بیش فعال کلاس درس آنهاست .

این کودکان نوعاً رفتارهای ناآرامی یا بازیگوش در کلاس نشان می دهند که برای آن ممکن است داخل اتاق قدم بزنند و برای دیگران ایجاد مزاحمت کنند و تکالیف درسی با بی دقتی و عجولانه انجام می گیرد بنابراین محیط مدرسه برای کودکان مبتلا شرایطی را فراهم می آورد که بیشترین کمبودها را در زمینه حفظ توجه ، کنترل تکانه و فرمانبرداری بروز می دهد. به منظور افزایش عملکرد های کودکان مبتلا از انواع شیوه های اصلاح رفتار استفاده شود که عبارتند از : برنامه های تقویت ژتونی قرارداد و وابستگی ، شیوه های تنبیه و روشهای وابستگی در خانه .

رهنمودهای کلی در کلاس و محیط مدرسه برای کودکان مبتلا به اختلال نقص توجه / بیش فعال یا کودکان مبتلا بیش از همکلاسیهای خود نیاز به بازخورد مکرر و خاص دارند بنابراین در مراحل اولیه ی هر برنامه باید بر وابستگیهای نسبتاً مستمر تاکید شود.

2- ارائه تقویت مثبت زیاد ممکن است کودک را از انجام درست و وظیفه بازدارد بنابراین به منظور حفظ رفتار مناسب ، استفاده از پیامدهای منفی محتاطانه نیز ضروری است .

تنبیه باید به شکل معین و ثابت و فوراً وابسته به رخداد رفتار ایذایی اجرا شود .

ضمن اینکه در مورد کودک مورد نظر ممکن است تغییرهای صرفاً شنیداری بیشترین اثر را داشته باشد .

3- در هر زمان فقط یک تکلیف تحصیلی باید تعیین شود به طوری که تکالیف طولانیتر باید به واحدهای کوچکتری تقسیم شوند تا حجم فشار وارده بر فراخنای توجه کودک به حداقل برسد زمانی که به کودک دستور انجام کاری داده می شود آن کار نباید بیش از چند مرحله باشد و باید از او خواست تا دستورالعمل انجام کار را تکرار کند تا از فهمیدن آن اطمینان حاصل شود از دادن موضوعات تکراری پرهیز شود و نوع تکلیف تغییر کند.

4- به جای رفتارهای خاص مثل توجه به کار یا آرام نشستن به محصولات رفتاری (مثل انجام کار یا صحت کار) را هدف مداخله درمانی قرار دهید . این کار نه تنها برای معلم در سر کلاس ساده تر است که به محصول کار کودک نظارت داشته باشد بلکه ارائه پیامدهای وابسته به نتایج کار ، فراوانی کار و زنجیره های رفتاری که آن را موجب شده است را نیز افزایش می دهد.

5- به طور کلی ، برای تقویت بیشتر از فعالیتهای ترجیحی (مثلا استفاده از کامپیوتر ) استفاده کنید نه از پاداشهای عینی ، در ضمن به منظور جلوگیری از ایجاد خستگی یا ملال از برنامه باید پاداشهای مورد استفاده متنوع و چرخش باشند.

دستورها و توبیخ مناسب مداخلات مبتکرانه برای افزایش کارآیی تحصیلی

جدول رفتار و یا برنامه تشویق و پیامد ، بازداشتن از فعالیت و ...

از روشهای مدیریت این کودکان در کلاس درس است .

و سایر درمان

روان درمانی برای اختلال نارسایی توجه / بیش فعال ، نوجوانان و بزرگسالان به ندرت روان درمانی بلند مدت و بینش گرا نیاز دارند مگر در وضعیت بیمارگونه همراه ، ولی روان درمانی متمرکز پیرامون مسائل زندگی مانند ازدواج ، تغییر شغل هم معمول و هم موثر است . درمانی متناوب ممکن است در برگیرنده مهارت های اجتماعی تدریس خود – حمایتی ، کتاب درمانی ، گروههای خود – باری و انجمن اختلال های نارسایی توجه (ADDA) کاهش فشار روانی ،دستکاری محیطی ، مساعدت کاری و مداخله های مبتنی بر مدرسه باشد دیگر راهبردها ممکن است شامل زوج درمانی / درمان زناشویی ، آماده سازی ، کمک دیداری ، حمایت از بزرگ سالان دارای اختلال و درمان مداوم وضعیت های بیمارگونه همراه باشند.


نتیجه:

درمان ها موثر هستند و می توانند بهبود معناداری در کیفیت زندگی افرادی که از اختلال نارسایی توجه /بیش فعالی رنج می برند ایجاد کنند و با وجود این اختلال به ندرت درمان می شود . هدف واقع گرایانه کنترل کردن آن است درمان ها باید فردی سازی شوند و نشانه های مزاحم را با نقاط قوت و نیازهای بیمار درهم آمیزند . چرا که افراد دارای اختلال نقص توجه / بیش فعالی با انواع مسائل دیگر (ناتوانیهای یادگیری ، کمبود مهارتهای اجتماعی ) همراه است بنابراین یک رویکرد مداخله چند مدلی باید اتخاذ شود که درآن هر مولفه برای ارتقای هدف مشترک مهار این اختلال و مشکلات مرتبط با آن است . بسیاری از نوجوانان و بزرگسالانی که دارای اختلال نارسایی توجه  /بیش فعالی هستند در پذیرش کمک به دیگران مشکل دارند آن را دلیل نقطه ضعف شخصی خود تلقی می کنند. درمانگر مربی ، همسر و دوست فرد دارای اختلال نارسایی توجه / بیش فعالی باید سعی کند که فرد را روی هدف هایش ، نه الزاماً روی نحوه ی دستیابی به آنها متمرکز نماید هدف ها ، بیشتر دوست دار اختلال نارسایی توجه / بیش فعالی کردن دنیا ( نادر ، ارتباط شخصی ، 1999 ) وارد کردن درجه ای از نظم و آرامش و خوشبختی به زندگی بزرگسالان مبتلا است .

در نتیجه اختلال نقص توجه / بیش فعالی اختلال رشد شایع ، دارای شروع زودرس ، سیری مزمن و تاثیری نافذ بر بسیاری از حوزه های کار و انطباق است هیچ روش درمانی نمی تواند این اختلال را درمان کند. با وجود این وقتی والدین ، معلمان و متخصصان به طور هماهنگ ترکیبی از تکنیکهای درمانی را در طور رشد کودک به کار گیرند پیشرفتهای قابل ملاحظه ای در رفتار کودک حاصل می شود. در مجموع رویکرد مطلوب در برخورد با این اختلال طرحریزی کسب مهارت و حفظ تناسب بین ویژگیهای کودک و خواسته های محیط اجتماعی است .

 

 

پیام مشاور :

·  برخورد مناسب با کودکان دچار اختلال نقص توجه / بیش فعالی به زمان پشتکار ، کوشش ، مداومت و همکاری وهماهنگی زیادی نیاز دارد و به همین دلیل مربیان و والدین باید همواره روحیه ای با نشاط و شاداب و طنز پرداز و شوخ طبع خود را حفظ نمایند.

·  والدین به فرزند خود که اختلال نقص توجه بیش فعالی را دارد باید کودکی بدانند که تلاش می کند با ناتوانی خود که خارج از کنترلش است کنار بیاید .

·  درمان ها در اختلال نقص توجه / بیش فعالی باید فردی سازی شود و نشانه های مزاحم را با نقاط قوت و نیازهای بیمار در هم آمیزند.

·  قوت های کودکتان را بشناسید و بر مبنای آنها تواناییهای دیگر ار بسازید . به این ترتیب کودک شما احساس غرور موفقیت بیشتری خواهد کرد .

·  مشکلات مانند دست اندازهای جاودانه کمی از سرعتشان کم می کنند اما از جاده صاف بعد از لذت خواهید برد زیاد روی دست اندازها توقف نکنید به حرکتتان ادامه دهید .


منابع :

1. چارلز تامپسون ، لینداب رودلف ، مشاوره با کودکان ، مترجم : جواد طهوریان انتشارات رشد 1384 .

2. آرتور ای ، جانگسما ، ال ، مارک پیترسون ، ویلیام پی مک اینز ، روان درمانی نوجوانان ، مترجمان : حمید رضا آقا محمدیان ، علی کیمیایی ، نشر رشد 1386 .

3. دکتر بهروز میلانی فر ، روان شناسی کودکان و نوجوانان استثنایی ، نشر قومس 1384.

4. توماس آر. کراتو چویل ،ریچارد جی . موریس ، روانشناسی بالینی کودک ، مترجمان : محمدرضا نائینیان و همکاران ، نشر رشد 1381

5.      مجله تعلیم و تربیت استثنایی ، شماره 21 و 20 ، سال 1382

6.      مجله تعلیم و تربیت استثنایی ، شماره89 و 88 ، سال 1388

7.      مجله تعلیم و تربیت استثنایی ، شماره 92  ، سال 1388

8. مجله تعلیم و تربیت استثنایی ، ویژه نامه اختلال نقص توجه بیش فعالی شماره 66 سال ، سال 1386

9.      اینترنت

 

 

+ نوشته شده در  دوشنبه دهم خرداد 1389ساعت 22:45  توسط مسعود درنواز  |